Dışavurumcu Sanat Bakış açısıyla Gençlerle Boal'in İmge ve Forum Tiyatrosu

Diyarbakır-Gümrü Karşılaşmalar Proje Özeti: Aylin Vartanyan

Dışavurumcu Sanat Bakış açısıyla Gençlerle Boal'in İmge ve Forum Tiyatrosu

"Tiyatro insanların önemli buldukları konuları diyalog halinde paylaşmak amacıyla kurguladığı bir dildir. Aynı zamanda toplulukların güvenli bir şekilde varolmaları için bir alan yaratır ve bu alanı hayatlarını yapılandıran etkileşimleri keşfetmek için kullanmalarını sağlar. Tiyatro bir tür problem çözme, seçenekler arama ve çözümleri uygulama laboratuvarıdır."

-Augusto Boal

Brezilyali dramaturg ve activist Boal'in Ezilenlerin Tiyatrosu yaklaşımı 40 yılı aşkın süredir tüm dünyada toplulukların, eğitimcilerin ve sosyal değişim alanında çalışanların hizmetindedir.  Amacı topluluklarda dile getirilen ezilmeler konusunda farkindalik yaratmak, onlari yuzeye cikarmak ve bu ezilmeleri şiddet kullanmadan dönüştürme olanaklarını araştırmaktır.

Ezilenlerin Tiyatrosu yaklaşımı Brezilyalı eğitimci Paolo Freire'nin eğitim alanı için geliştirdiği eleştirel pedagoji anlayışına çok yakındır: bilgiyi bir bilenin daha az bilene transfer etmesi metodu yerine (Freire'nin deyimiyle "banka okulu eğitimi veya biriktirme eğitimi) bir meseleyi bir diyalog ortamında ele alıp katılımcılarla beraber çözüm yoluna gitme yöntemini tercih eder. Bu tarz bir öğrenme deneyimi uzun vadede hem kişinin hem topluluğun farkındalıklarını artırarak (Freire'nin deyimiyle 'conscientization' veya “farkındalanma”) kişisel ve toplumsal dönüşümün gerçekleşmesine rehberlik eder.

Boal'in yaklaşımı uzmanlık ideolojisinden kendini kurtarmıştır ve kişisel deneyimin en önemli uzmanlık olduğunun altını çizer. Dolayısıyla Ezilenlerin Tiyatrosu çalışmalarında kişisel hikayeler toplumda öngörülen hiyerarşinin ve güç ilişkilerinin alışıldık yapılarını kıracak özgürleştirici eylemlerin çıkış noktasıdır.

Boal'in çalışmalarında yaratılan estetik alanda katılımcılar aktif olarak bir diyalog ile meşguldürler ve pasif olarak yukarıdan aşağıya akan bir bilgi akımına maruz kalma yerine ele alınan probleme çözüm yollari bulmaya odaklıdırlar. Boal'in Metaxis adını verdiği estetik alan veye gerçekle oyunun birbirinden ayırt edilemediği alan esprili, yaratıcı ve esnek bir atmosfer yaratmakla kalmaz kişinin kendi özüne dönüp sahiciliği yakalayabileceği bir alan da yaratır. Bu alanda katılımcılar kendi düşüncelerini ve yansıtmalarını hareket halindeyken gözleme imkanı bulurlar ve ayrıca pasif bakma halinden aktif olarak katılma durumuna geçerler. Boal'in çalışmalarında seyirciler (spectators) aynı zamanda tanıklık yapan, düşüncelerini yansıtan, katılan ve dönüştüren aktörlerdir (spectactors). Boal'in sözleriyle Ezilenlerin Tiyatrosu "içine girebileceğimiz ve imgemizi değiştirebileceğimiz bir ayna gibidir" (Boal, Arzunun Gökkuşağı:29)

Ezilenlerin Tiyatrosunu uygulayan katılımcılar estetik alanın yarattığı gerçeklikle hayal dünyası arasında gidip gelen alanda yolculuk eden göçebeler gibidirler. Bu alanda bugünden geçmişe bakmak, bugünü farklı kurgulamak, daha önce farkında olunmayan arzuların farkına varmak ve gelecekte yapılabilecekler konusunda olasılıkları araştırmak mümkündür.

Dışavurumcu Sanat sosyal dönüşüm çalışmalarında da uygulanan bir terapi metodudur. Bu yaklaşımda katılımcılar sanatlararası bir çalışma yöntemi ile günlük çatışma ve anlaşmazlıklardan uzaklaşır (decentering) ve kültürel, tarihsel ve ekonomik söylemlerin gölgesinden uzak bir kendini arama ve bulma yolculuğuna çıkar. Boal'in çalışmalarına Dışavurumcu Sanat bakış açısını katmak estetik alanı daha genişlettiği gibi kendini keşfetme yolculuğuna çıkan katılımcının farkındalığını daha da artırır. Sanat ve oyun yoluyla katılımcıların duyularını uyandırararak hayatlarındaki ve bulunduğu topluluklardaki çatışmalara yeni ve taze bir bakış açısıyla bakmalarını sağlar.

Bu çalıştaylarda Diyarbakır, Türkiye'den 20, Gümrü, Ermenistan'dan 15 kişi olmak üzere yaşları 18-29 arasında değişen 35 katılımcı olacaktır.  Bu gençler daha evvel TOG'un düzenlediği bir çalıştayda bulunmuş ve tekrar biraraya gelip kendilerine geçmiş kuşaklardan aktarılan önyargı ve ötekileştirme ile yüklenmiş hikayeleri Boal'in tiyatro yaklaşımı üzerinden paylasmak ve  güvenli bir ortamda işlemek istemişlerdir. Ortak bir sanat ve kültür yaklaşımına sahip bu iki halkı temsil eden gençlerden oluşan bu grup Boal ve Dışavurumcu sanat yaklaşımıyla ortak bir geleceği hayal edebilmenin yollarını arama fırsatı bulacaklardır. Bu çalıştaylarda yaratılan estetik alan katılımcılara konuşabilecekleri, paylaşabilecekleri, kendilerini ve yaşadıkları toplumu dönüştürmek için yeni olasılıklar keşfedebilecekleri yeni bir dil kazandırmayı amaçlar.